LEJYONER
HASTALIĞI AÇISINDAN MEKANİK TESİSATTAKİ RİSKLER VE ALINMASI GEREKLİ
ÖNLEMLER
Legionella cinsi bakterilerin yol açtığı bir enfeksiyon olan ve
kısaca Lejyoner hastalığı olarak bilinen bu hastalık, ilk defa
1976 yılında Philedelphia’da Amerikan Lejyon toplantısına katılan
üyelerde gözlemlenmiş ve adını da bu toplantıdan almıştır.
ABD,Center of Disease Control(CDC) verilerine göre
her yıl 8000-18000 kişi Legionella cinsi bakteriler ile enfekte
olmaktadır.Yine aynı merkezin verilerine göre bu enfeksiyonların
%5-30’u ölümle sonuçlanmaktadır.
Legionella bakterisi;doğada, su kaynakları içersinde
ve nemli ortamlarda bulunmaktadır.
Doğadan binaların su sistemleri içersine yerleşen bakteri,uygun
ortam şartlarını bulduğunda hızla çoğalmakta ve pülvarize su zerrecikleri
ile insanların akciğerlerine yerleşerek enfeksiyona neden olmaktadır.
Bakterinin insanlara bulaşmasındaki Çoğalma,Yayılma ve Geçiş bina
mekanik tesisatında meydana gelmektedir.Buna göre hastalıkla mücadelede
mekanik tesisat,orjin noktasını oluşturmaktadır.
Hastalık;
• İyi bir mühendislik tasarımı
• Doğru uygulama
• İyi bakım ve işletme ile önlenebilir.
BAKTERİNİN ÜREME VE ÇOĞALMASI İÇİN UYGUN ŞARTLAR:
•Sıcaklık:
1. 20 0C nin altındaki sıcaklıklarda üreme miktarı önemsiz sayılabilir.
2. 25-42 0C arası, üreyip çoğalması için en uygun sıcaklık aralığıdır.
3. 70 0C sıcaklıkta yaşaması teorik olarak mümkün değildir.
• Suyun pH değeri: pH değeri 5.5-8.5 aralığı,yaşam
aralığıdır.
•Besinler:Ortamdaki demiroksitler(korozyon) ve biofilm
oluşumu sonucu ortaya çıkan besinler,büyüme ve çoğalmayı hızlandırır.
Mikroorganizmaların ısı transferi yüzeylerinde,organik ve inorganik
materyallerle sümüksü jel tabakası bir yapı oluşturmalarına biofilm
oluşumu denir.Biofilm,bir çok hastalık yapıcı bakterinin yaşaması
ve çoğalması için uygun bir ortam sağlar.(Legionella,Mycobacterium
avium complex vs.)Korozyon,biofilm oluşumunu etkileyen bir faktördür.
Şekil 1 de,bina mekanik tesisatlarındaki
çalışma sıcaklıkları ve Legionella’nın üreme riskleri şematize
edilmiştir.
LEGİONELLA RİSKİ OLAN SİSTEM
VE ELEMANLAR:
1. Kullanım Soğuk Suyu ve Bahçe Sulama Suyu(Springler)
2. Kullanım Sıcak Suyu
3. Fancoiller
4. Soğutma Kuleleri ve Buharlaşmalı Kondenserler
5. Duşlar ve Armatürler
6. Nemlendiriciler
7. Süs havuz ve fıskiyeler
8. Terapi havuzları ve Jakuziler
SİSTEMLERDE ALINACAK ÖNLEMLER:
Su sistemlerinde alınması gerekli yapısal önlemler
1. Su depoları sıkı kapanan kapaklı olmalıdır. Mümkün olduğunca
temiz bir mahalde ve yerden yükseltilmiş olarak bulunmalıdırlar.
2. Miks batarya kullanmaktan kaçınmalıdır. Bu bataryalarda sıcak
ve soğuk su birbirine karışmakta ve sıcak su soğuk su hattına
kaçabilmektedir. Miks batarya kullanıldığında daire girişlerindeki
kullanma sıcak ve soğuk su branşmanlarına çekvalf monte edilmelidir.
3. Hidrofor tesisatında da aynı DIT tipi, içinde suyun hareketli
kaldığı kapalı genleşme depoları kullanılmalıdır.
4. Boyler tesisatlarında içinde suyun hareketli tutularak sürekli
değiştiği (DIT tip) genleşme depoları kullanılmalıdır.
5. Boyler deposunun tamamen boşaltılabilme ve temizlenebilme imkanı
olmalıdır. Boylerlerde ısıtıcı serpantin mümkün olduğu kadar alt
seviyede bulunmalı , böylece suyun yeterince hareketi sağlanmalıdır
6. Boyler iç yüzeyleri kir tutmayan ve temizlenebilen bir malzemeyle
kaplı olmalıdır.En mükemmel olanı cam kaplı boylerdir.
7. Boru tesisatında çalışmayan ölü uçlar bulunmamalıdır.
8. Tüm su boruları izole edilmelidir. (Böylece yoğuşma önlenerek
korozyon riski azaltılır. Bu ise tesisatın ömrünü uzatır ve Legionella’nın
çoğalmasını engelleyen bir faktördür.)
9. Bu borulardan birbirine ısı geçiş imkanı olmamalıdır. Duvar
içinden geçen sıcak ve soğuk su boruları arasında yaklaşık 30
cm mesafe olmalıdır.
10. Dışarıdaki tanklar direkt güneş ışınlarına karşı korunmalı
ve reflektif boya ile boyanmalıdır.
11. Bodrumdaki tankların iyi havalandırılan bir bölgede olmasına
gayret edilmelidir.
12. Su depolarının toprak altında veya bodrum katta yapılması,
içerisinin havuz seramiği ile derzsiz kaplanması tavsiye edilir.
Pürüzsüz ve hijyenik tip kaplama malzemesi temizliği de kolaylaştırır.
13. Yangın suyu için ayrı depo uygulaması uygun değildir. Depo
içindeki durgun su hastalığın üremesi için uygun bir ortam oluşturur.
14. Kullanma suyu ve yangın için ortak su deposu seçilmelidir.
Yangın durumunda gerekli suyun temini için, su gereken seviyeye
indiğinde otomatik seviye alarmı devreye girecek şekilde ayarlanmalıdır.
Kullanım süresince alınması ve takip edilmesi gerekli
önlemler
Kullanım soğuk suyu
1. Tesis soğuk su tankları, yılda en az bir kez olmak
üzere temizliğe tabi tutulmalıdır.(Ek A)
2. Soğuk su depoları, günlük maksimum su tüketiminin üzerinde
su depoluyorsa, mevcut su içinde sürekli bir dezenfeksiyon sağlanmalıdır
(Klor+Monokloramin) ve depodaki suyun kendi içinde günde en az
1-2 kez sirkülasyonu sağlanmalıdır.
3. Soğuk suyun 200C nin altında depolanmasına dikkat edilmelidir
ve su sıcaklığı günde 2 kez ölçülerek kayıt altına alınmalıdır.
4. Su dağıtım sisteminde; su akımının olmadığı veya çok yavaş
olduğu noktalar var ise bu noktalar tespit edilerek ortadan kaldırılmalıdır.
5. Müşteri olmadığında belli bir süre boş kalan odalardaki musluk
ve duş başlıklarından su her gün 5 dk.kadar akıtılmalıdır.
EK A-Soğuk Su Depoları Temizlik Protokolü
:
1. Depo içersindeki su, boşaltma vanası açılarak
tamamen boşaltılmalıdır.
2. Tesisattaki su boşaltılması için tüm pompalar sökülmeli, bodrum
ve zemin kattaki musluklar açılmalıdır.
3. Sistemin boşaldığı gözlendikten sonra, tüm musluklar kapatılmalıdır.
4. Depo iç yüzeyleri üzerinde bir tortu tabakası mevcut ise, uygun
bir asidik temizleyici ile mevcut tortu tabakası temizlenmelidir:
• Temizlik yapacak personel, öncelikle uygun bir eldiven ve asit
gazlarını absorbe edebilecek gaz maskesi giymelidir.
• Ürün belirtilen konsantrasyonda (1/1-1/4) su ile seyreltilerek
depo iç yüzeylerine fırça ile sürülmeli ve tortuların giderildiğinden
emin olunmalıdır.
• Depo içi boşaltılarak tüm kirlilikler dışarı atılmalı ve depo
tamamen tekrar taze su ile doldurulmalıdır.
• Dolu olan depo ,boşaltma vanası açılarak tekrar boşaltılmalıdır.
5. Pompalar monte edilmeli, depolar ve tesisat, tekrar doldurulmalıdır.
6. Depo içinde serbest klor konsantrasyonu 5 ppm(mg/lt) olacak
şekilde şok klorlama yapılmalı ve 30
dakika beklenmelidir. (%15 lik sıvı klor ®1m3 su hacmi için®50
gr. sıvı klor)
7. Sistemde 5 ppm (mg/lt) monokloramin olacak şekilde, dozaj pompası
ile sisteme uygun kimyasal dozlanmalıdır.
6. Tesisatın en uzak noktasından başlanarak, musluklar, duşlar,
rezervuarlar ve bahçe sulama fıskiyeleri açılarak suyun 5 dk.
süre ile tüm tesisatdan akması sağlanmalıdır.
7. En uzak noktadaki monokloramin istenilen seviyeye ulaşınca,
tüm musluklar, duşlar ve bahçe sulama fıskiyeleri kapatılmalıdır.
8. Sistem içinde su 24 saat bekletildikten sonra, sıcak ve soğuk
su sistemleri boşaltılmalıdır.
9. Depo ve tesisat tekrar doldurularak, son kullanım noktasında
2.0 ppm (mg/lt) monokloramin olacak
şekilde dozaj pompası ayarlanmalıdır.
Kullanım sıcak suyu
1. Sıcak su tankları üzerinde bir boşaltım
hattı bulunmalıdır ve tanklar belli periyotlarda (3 ayda bir)
boşaltılarak, dipte oluşan çamur tortusu ile tank çeperlerinde
oluşan kireç ve tortu temizlenmelidir.
( Ek B).
2. Sıcak su tanklarının iç yüzeyleri, kir tutmayan ve temizlenebilen
bir malzeme ile kaplanmalıdır.
3. Tanka dönüş suyu sıcaklığı ise minimum 50oC olmalıdır.(Şekil
2)
4. Sirkülasyon pompa yedekleri, sürekli çalışmaz durumda bırakılmamalıdır.
Haftada bir pompalar dönüşümlü kullanılmalıdır.
Ek -B Sıcak su tankları temizlik prosedürü:
1. Sıcak su tankları içersinde mevcut su, öncelikle
boşaltılarak tortu ve pislikler uzaklaştırılır.
2. Tank hacmi, inhibitör içeren bir asidik temizleyici ile önerilen
konsantrasyonda su ile tekrar doldurularak, 4-5 saat kadar pompa
ile sirküle ettirilir.
3. Tank içersindeki su, tamamen boşaltılarak taze su ve pH dengeleyici
ile tekrar doldurulur ve böylece sistem içinde pH nötralizasyonu
sağlanır.
4. Tank içersindeki su boşaltılarak, yeniden taze su alınır.
5. Sistem devreye alınmaya hazırdır.
Fan coiller ve split klimalar
1. Minimum 6 ayda bir, Fancoil ve split klima iç
üniteleri, kir ve tozlardan arındırılması için alüminyuma zarar
vermeyen bir kimyasal ile temizlenmelidir.(Ek C)
2. Fancoil ve split klima iç üniteleri, minimum 6 ayda bir nonoxidising
bir biocid ile dezenfekte edilmelidir.(Ek D)
3. Fancoil ve split klima yoğuşma tavaları içersine;yoğuşan sudan
oluşabilecek mikrobiolojik kirlenmeyi ve drenajların tıkanmasını
engelleyecek uzun etkili bir biocid konulmalıdır.
EK-C Evaporatör temizliği prosedürü (Fancoil ve split
klimalar):
1. El pompası haznesinde; alüminyum yüzey temizleyici
ile önerilen konsantrasyonda su ile karıştırılarak, evaporatörün
kanatçıkları arasına basınçlı olarak püskürtülür.
2. Karışımın, evaporatörün alüminyum kanatçıkları arasında köpürerek
işlevini yerine getirmesi beklenir.
3. Takribi 5 dk. kadar sonra yüzey üzerine su püskürtülerek, karışımın
mevcut kirlilik ile birlikte tava içersine akması sağlanır.
EK-D Evaporatör dezenfeksiyonu prosedürü(Fancoil
ve split klimalar):
1. Non-oxidising genel bir dezenfektan önerilen
şekilde evaporatörün kanatçıklarına püskürtülür.
2. Dezenfeksiyon işleminden önce, evaporatörde Ek C’de anlatılan
temizlik işleminin yapılması gereklidir.
Soğutma kuleleri:
Soğutma kuleleri,dizayn itibarı ile bakterilerin oluşumu ve çoğalması
için en uygun ortamlardan biridir.
(Şekil 3). Kule tabanında,haznedeki su pompa ile kondensere basılır.Su;kondenserden
geçerken,soğutucu
akışkan üzerindeki ısıyı alır ve tekrar soğutma kulesi üst noktasından
kule tabanına doğru akar.Akış esna-
sında su;kule tabanına doğru damla tutucular arasından yavaşça
akarken,kule üzerindeki fan da damla tu-
tuculardan yukarıya doğru sağladığı hava geçişleri ile suyu buharlaştırarak
soğutur.
İşte bu proses esnasında,aerosol olarak dökülen su,ters akımla
hava ile ortama pülvarize yayılmaktadır.
1. Soğutma kulesi suyu, çalıştığı
süre boyunca, kireç ve korozyon önleyici bir kimyasal şartlandırma
programına tabi tutulmalıdır.
2. Soğutma kulesi suyu, çalıştığı süre boyunca, biyolojik aktivasyonu
engelleyici bir biocid ile dezenfeksiyona tabi tutulmalıdır.
3. Toplam su miktarı; kule havuzu ve kondenser ile, ara tesisattaki
su dahil edilerek kule üzerinde belirtilmelidir. Bu kullanılacak
olan kireç ve korozyon inhibitörleri ve biocidlerin dozlanmaları
açısından önemlidir.
4. Kullanımda olan soğutma kuleleri, yılda en az iki kez kimyasal
ve mekanik temizliğe tabi tutularak tortu ve sediment sistemden
uzaklaştırılmalıdır.(Ek E)
EK-E Soğutma kuleleri temizlik protokolü:
1. Soğutma kulesi sistemi (kule havuzu, borular,
kondanser) suyu tamamen boşaltılmalıdır.
2. Kule içindeki springler, damla tutucular, pislik tutucu filtreler
ve tüm ekipmanlar sökülerek, üzerlerinde mevcut kireç ve kışır
temizlenmelidir:
• Temizlik; asidik temizleyici ile önerilen dozda su ile hazırlanan
bir asit banyosunda ekipmanların bekletilmesi ile gerçekleştirilir.
3. Soğutma kulesi-Kondanser hattı üzerinde var ise, kireç-kışır
tabakası bir inhibitörlü asit ile temizlenmelidir:
• Kule hacmi, inhibitör içeren bir asidik temizleyici ile önerilen
konsantrasyonda su ile tekrar doldurularak, 4-5 saat kadar pompa
ile sirküle ettirilir.
• Sirkülasyon 3-4 saat sürdükten sonra pompa durdurularak, sistem
boşaltılmalıdır.
• Tekrar doldurulan sistem suyu içersine pH yükseltici ilavesi
ile su sirküle ettirilerek pH nötralizasyonu sağlanmalı ve sistem
tekrar boşaltılmalıdır.
4. Taze su ile yeniden doldurulan soğutma kulesi suyu, uygun bir
biyosit ile biyolojik olarak şartlandırılmalıdır.
Duşlar ve armatürler
Duşlar ve armatürler,suyun ince zerrecikler halinde
aşağıya doğru hızla dökülmesinden dolayı aerosol etkisi yapmaktadır;bu
ise risk oluşturur.
1. Yılda en az bir kez olmak üzere; duş başlıkları ve armatür
filtreleri üzerindeki tortu ve sediment, uygun bir kireç çözücü
ile önce temizlenmelidir.(Ek F)
2. Duş başlıkları, armatürler, lavabo ve küvet giderleri, haftalık
periyotlarda, uygun bir nonoxidising biocid ile dezenfekte edilmelidir.(Ek
G)
EK-F Duş başlığı ve armatür temizliği:
1. Duş başlıkları ve armatür içindeki pislik tutucu
filtreler sökülmelidir.
2. Sökülen yüzeyler üzerinde, aşırı deformasyon mevcut ise bu
ekipmanlar değiştirilmelidir.
3. Ekipmanlar değiştirilmeyecek ise, sökülen parçalar, inhibitörlü
bir asidik temizleyici içeren bir banyo içersinde bekletilerek,
mevcut kireç ve tortu tabakası temizlenmelidir.
EK-G Duş başlığı,armatür ve giderlerin
dezenfeksiyonu:
1. Uygun bir non-oxidising biyosit, önerilen
dozda su ile karıştırılarak, tüm yüzeylerin üzerlerine yeteri
kadar püskürtülmelidir.
2. Dezenfeksiyon işleminden önce EK F’deki temizlik işlemlerinin
mutlaka yapılmış olması gereklidir.
Yukarı
¤
